Phát biểu khai mạc, PGS.TS. Nguyễn Đức Trung, Hiệu trưởng Trường Đại học Ngân hàng nhấn mạnh rằng thất thu thuế trong lĩnh vực bất động sản là vấn đề dài hạn, mang tính hệ thống và đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến nguồn thu ngân sách. Ông cho rằng một trong những nguyên nhân lớn nhất nằm ở sự thiếu minh bạch của thị trường và sự chênh lệch quá lớn giữa giá chuyển nhượng thực tế với giá ghi trong hợp đồng. Đây là điều kiện thúc đẩy hành vi kê khai “hai giá”, hợp đồng giả tạo hoặc các phương thức né thuế tinh vi khác. Từ bối cảnh đó, ông đề nghị hội thảo tập trung vào các luận cứ khoa học để xây dựng chính sách bền vững.
PGS. TS Nguyễn Đức Trung, Hiệu trưởng Trường Đại học Ngân hàng TP. HCM phát biểu khai mạc hội thảo
Mở đầu phiên tham luận, PGS.TS. Viên Thế Giang (Phó trưởng khoa, Khoa Luật Kinh tế, Trường Đại học Ngân hàng TP.HCM) đề cập sâu đến vấn đề gian lận và trốn thuế trong giao dịch bất động sản, phân tích từ quy định pháp luật đến thực tiễn thi hành. Ông chỉ rõ rằng các hành vi gian lận hiện nay chủ yếu phát sinh từ sự thiếu đồng bộ của hệ thống dữ liệu đất đai, cũng như hạn chế trong khâu kiểm tra – giám sát giá trị thật của các giao dịch. Theo ông, việc tăng cường minh bạch thông tin, đẩy mạnh hậu kiểm và thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt sẽ góp phần giảm thất thu thuế đáng kể.
PGS. TS Viên Thế Giang (người đứng) trình bày tham luận tại hội thảo
Tiếp nối mạch phân tích, Bà Huỳnh Giao và bà Văn Thị Phương Thảo (Công ty Luật Supreme Việt Nam) tập trung chỉ ra các thủ đoạn gian lận phổ biến mà cơ quan thuế và cơ quan công chứng thường xuyên gặp phải. Hai tác giả cho biết hành vi kê khai “hai giá” vẫn đang chiếm tỷ lệ áp đảo, trong đó giá thực tế cao hơn nhiều lần so với giá hợp đồng nhằm giảm thuế thu nhập cá nhân và lệ phí trước bạ. Ngoài ra, việc lợi dụng hợp đồng ủy quyền toàn phần, thanh toán bằng tiền mặt hoặc giả tạo tình trạng “nhà, đất duy nhất” cũng là những thủ đoạn phức tạp, đòi hỏi phải siết chặt quy trình và tăng cường chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan chức năng.
Ở góc độ nghiên cứu hành vi, tác giả Nguyễn Hoàng Mai phân tích sâu mối quan hệ giữa cơ chế hai giá và tình trạng né thuế trong giao dịch bất động sản. Tác giả cho rằng sự lệch pha quá lớn giữa giá thị trường và bảng giá đất do Nhà nước ban hành chính là nguyên nhân hình thành động cơ né thuế. Trong bối cảnh Luật Đất đai 2024 sẽ áp dụng bảng giá đất hằng năm, tác giả nhận định đây là bước tiến quan trọng, giúp giá trị tính thuế tiệm cận hơn với giá thực tế, từ đó giảm khả năng gian lận. Đồng thời bà cũng đề xuất tăng cường hoàn thiện cơ sở dữ liệu quốc gia về đất đai, ứng dụng AI, GIS và Blockchain để bảo đảm tính chính xác và minh bạch.
Từ góc độ thực tiễn xét xử, TS. Thái Trung Kiên (Công ty Luật LAWPRO), người từng có nhiều năm kinh nghiệm làm công tác thẩm tra án hình sự tại TAND Tối cao chia sẻ một số bản án hình sự liên quan đến hành vi trốn thuế trong chuyển nhượng bất động sản. Theo phân tích của ông, nhiều trường hợp bị xử lý hình sự vì cố ý kê khai giá thấp, sử dụng hợp đồng giả tạo hoặc chuyển nhượng thông qua hình thức tặng cho nhằm trốn thuế. Những ví dụ này cho thấy trốn thuế bất động sản không còn là vi phạm hành chính đơn thuần, mà đã cấu thành tội phạm với mức độ tinh vi ngày càng tăng. Ông đề nghị tăng cường hậu kiểm, đối chiếu dữ liệu giữa các hệ thống và mở rộng quyền tiếp cận thông tin cho cơ quan thuế nhằm xử lý triệt để hành vi vi phạm.
TS. Thái Trung Kiên trình bày tham luận tại hội thảo
Khép lại chuỗi các nội dung nghiên cứu, ông Phạm Anh Thông (Đại học Kinh tế TP.HCM – Phân hiệu Vĩnh Long) phân tích cơ chế bảng giá đất hằng năm theo Luật Đất đai 2024 như một giải pháp gián tiếp nhưng có khả năng tác động mạnh đến việc giảm gian lận thuế. Ông cho rằng khi bảng giá đất được cập nhật thường xuyên và sát với giá thị trường, động lực hạ giá trong hợp đồng để né thuế sẽ giảm đáng kể. Đồng thời, ông nhấn mạnh tầm quan trọng của việc xây dựng cơ sở dữ liệu giá đất đầy đủ và khách quan, cũng như sự tham gia của các tổ chức thẩm định giá độc lập.
Trong phần thảo luận, các chuyên gia thống nhất rằng muốn chống thất thu thuế hiệu quả cần kết hợp đồng bộ nhiều giải pháp: thúc đẩy thanh toán không dùng tiền mặt trong toàn bộ giao dịch bất động sản; hoàn thiện cơ chế chia sẻ dữ liệu giữa thuế – công chứng – ngân hàng – địa chính; ứng dụng mạnh mẽ công nghệ vào quản lý; đồng thời xử lý nghiêm các trường hợp vi phạm. Một thị trường minh bạch cùng hệ thống pháp lý đầy đủ sẽ là tiền đề quan trọng để giảm thiểu gian lận thuế và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước.
Các đại biểu chụp hình lưu niệm
Kết luận hội thảo, PGS.TS. Nguyễn Đức Trung đánh giá cao các phân tích, giải pháp được đề xuất và cho rằng những kết quả nghiên cứu tại hội thảo sẽ góp phần thiết thực vào quá trình sửa đổi, hoàn thiện chính sách thuế, pháp luật đất đai và xây dựng thị trường bất động sản minh bạch, bền vững hơn trong giai đoạn tới.
Trần Dương
Theo Phaply.net.vn
