QUỐC KÊU CẢM HỨNG
Thơ: Nguyễn Khuyến (1835 - 1909) Lời bàn: Nguyễn Đình Đại (BBV)

  • www.doanhtri.net
  • 02-09-2019
  • 585 lượt xem

Khắc khoải sầu đưa giọng lửng lơ,
Ấy hồn Thục Đế thác bao giờ.
Năm canh máu chảy đêm hè vắng,
Sáu khắc hồn tan bóng nguyệt mờ.
Có phải tiếc xuân mà đứng gọi,
Hay là nhớ nước vẫn nằm mơ?
Ban đêm ròng rã kêu ai đó?
Giục khách giang hồ dạ ngẩn ngơ.

 

Hai câu đề "giới thiệu" tiếng cuốc kêu nghe "khắc khoải" bởi đó là hồn của vua Thục (Đỗ Vũ hay Đỗ Quyên thời Chiến Quốc) hận mất nước khi chết hóa thành chim "cuốc" (sự tích chim Đỗ Quyên):

Khắc khoải sầu đưa giọng lửng lơ,
Ấy hồn Thục Đế thác bao giờ.

Hai câu thực diễn tả rất... thực nỗi đau khôn cùng của một vong quốc nhân:

Năm canh máu chảy đêm hè vắng,
Sáu khắc hồn tan bóng nguyệt mờ.

Hai câu luận được đặt ra dưới dạng câu hỏi cho thấy tác giả cũng thường trăn trở về nỗi nước nhà bấy giờ (bị Pháp đô hộ):

Có phải tiếc xuân mà đứng gọi,
Hay là nhớ nước vẫn nằm mơ?

Tiếng cuốc kêu giục tác giả suy nghĩ phải làm gì cho Tổ quốc (Quốc kêu cảm hứng) như lời hai câu kết:

Ban đêm ròng rã kêu ai đó?
Giục khách giang hồ dạ ngẩn ngơ.

Nhân đây Bác Bảo Vệ xin được chú thích về "đêm năm canh, ngày sáu khắc" và hai chữ "canh gà" trong "canh gà Thọ Xương" như sau:

Mỗi khắc và mỗi canh đều dài bằng hai tiếng đồng hồ ngày nay.

"Năm canh" là khoảng thời gian ban đêm (từ giờ Tuất đến giờ Dần).

"Sáu khắc" là khoảng thời gian ban ngày (từ giờ Mão đến giờ Thân).

Riêng giờ Dậu (từ 5 giờ chiều đến 7 giờ tối) là giờ giao giữa ngày và đêm nên không được tính là canh hay khắc.

"Canh gà" trong "canh gà Thọ Xương" vì vậy không phải là "canh dậu", chỉ là "tiếng gà gáy báo sang canh" lúc 3 giờ sáng (bắt đầu canh Năm hay giờ Dần).

 Lời bàn: Nguyễn Đình Đại (BBV)

Xem thêm Văn Nghệ